Het is een geliefde bezigheid, het ridiculiseren van aanhangers van islam en van Geert Wilders. Termen als haatbaarden (gereserveerd voor alles wat op radicale moslims lijkt en met Rage Boy als een bijna archetypische verbeelding ervan) en tokkies (meest recent gereserveerd voor aanhangers van Geert Wilders die in beeld kwamen tijdens de eerste dag van het proces tegen hem. Het filmpje was gemaakt door Rutger van Geenstijl onder meer met als doel eens het bloed onder de nagels te halen van het gebruikelijke Geenstijl publiek. Hoe iemander vervolgens bij komt bij komt om een reportage van Geenstijl ook maarenige journalistieke waarde toe te kennen (net als bij het geknipte engeplakte filmpje over Vogelaar) mag Joost weten, maar feit is wel dat het her en der is opgepikt onder het mom dit zijn nou de typische PVV-stemmers: achterlijke mensen, domme mensen, tokkies,enzovoorts enzovoorts. En inderdaad de mensen in de reportage warenbepaald niet welbespraakt of in ieder geval niet al te fijnzinnig. Watze in ieder geval lijken te overtreden is de norm voor gedragingen inhet publiek, zoals ook bij sommige moslims gebeurt of kandidaten voor TON.Media-training, zo heb ik gemerkt, behelst ook onder meer dat: hetbijschaven (of beschaven)van de communicatie van individuen zodat hijof zij goed overkomt in kranten, tijdschriften en op radio en tv. Goedvolgens de normen van ‘ons soort mensen’; meestal blanke, gemiddeld tothoger opgeleide mannen. Goed de mensen die in beeld kwamen, haddenduidelijk geen media training achter de rug. Degenen die dat wel haddenof echt niet nodig hebben kwamen of niet aan bod voor een interview ofzijn er waarschijnlijk uitgeknipt.

Het is makkelijk deze mensen te ridiculiseren (en blijkens de HP/De Tijd undercover reportage over de PVV doen de PVV-ersdaar zelf ook flink aan mee) net zoals het ‘haatbaardje’ die zijnongezouten mening over joden, zionisten en israeliërs (allemaal één potnat) voor de camera spuwt (maar niet mee doet aan de protestactie).Zowel dit haatbaardje als de tokkies van de PVV zijn uit de handgelopen vormen van straatinterviews; iets dat een grote vlucht heeftgenomen volgens sinds Pim Fortuyn toen ‘we’ erachter kwamen dat hetplebs ook serieus genomen moet worden. En het levert natuurlijkvermakelijke filmpjes op, met een duidelijke morele boodschap van demakers: zo moet het dus niet en wij zijn beter dan zij. Het zijn geenfilmpjes die een realistisch en representatief beeld moeten geven, maarhet zijn filmpjes gericht op effectbejag. Eén van de effecten is dathet tokkie-gehalte van de aanhangers op de één of andere manierWilders’ PVV aangerekend wordt. Alsof het afbreuk doet aan zijnpolitieke propaganda. Het filmpje wordt ingezet om een maximaaldisassociatie effect te bereiken: met dat publiek wil toch immers geenweldenkend mens ge-associeerd worden (in ieder geval niet openlijk).Eerder willen we net als Peter R. de Vries in het publiek een PVV aanhanger voor schutzetten vanwege zijn, volgens De Vries, domme voorkeur. In feite komthet neer op het buitenspel zetten en niet serieus nemen van een groepmensen omdat ze niet aan onze voorkeur voldoen. Uitsluiting dus, vaakhet begin van een heleboel ellende. En niet geheel onwaarschijnlijkgaat hier een behoorlijke hypocrisie achter schuil. Zoals politicizoals Wilders zich vaak opwerpen als verdediger van progressievewaarden, gebruikt men deze om moslims uit te sluitenwaar linkse politici dan weer erg veel moeite mee hebben. In het gevalvan de Tokkies verdedigt men eveneens de tolerantie en het fatsoentegen deze verwilderde mensen terwijl men in veel gevallen tweefundamentele uitgangspunten deelt: 1. de islam is een godsdienst van buiten (en dus niet van ‘ons’) en 2. de islam is een probleem. Het verschil tussen de ‘fatsoenlijken’ en de ‘tokkies’ is dus niet zo groot als uit de commentaren zou blijken.

We kunnen ze dus maar beter wel serieus nemen, die kutmarokkanen, haatbaarden en ja ook de tokkies.Dat men niet al te intellectueel is, niet al te fijnbespraakt enwellicht ook wat wereldvreemd, neemt nog niet weg dat men ookdaadwerkelijk wat te melden heeft. Maar eerlijk is eerlijk, dat plaatstons dan wel weer voor een lastig punt. In zijn recente boek Hoezo mislukt? – De nuchtere feiten over de integratie in Nederland stelt Frans Verhagen een vraag die mij ook al enige tijd bezighoudt:

‘Als heel Volendam wegens een hekel aan allochtonen opde PVV stemt, terwijl er in het dorp geen allochtoon woont, dan moethet probleem serieus genomen worden. Maar waarom gaat het precies? Datde Volendammers kennelijk van alles weten over een groep die ze nietkennen?’

In de Volkskrant noemt Anet Bleich dit commentaar in haar lovendebespreking van dit boek ‘van een bevrijdende satire’, maar is datdaadwerkelijk zo bevrijdend? Een ander, eigen, voorbeeld. Als ik eenlezing geef in een zaal met nogal wat PVV-stemmers over Fitna, waarinik de film beeld voor beeld ontleed en per beeld laat zien dat Wildersin deze film liegt, verdraait en verdonkeremaand als het gaan om deKoran-citaten en de krantenknipsels? Niet als mening, maar gewoonontleed, met bronnen erbij (in het geval van de krantenkoppen deoriginele berichten). En na afloop komen er twee mensen naar mij toe endie zeggen, ja dat klopt allemaal wat u zegt, alleen toch heeft GeertWilders gelijk in deze film. Maar wat is dan zijn gelijk? Doet het ereigenlijk wel toe wat hij precies zegt? En wat zeggen deze mensen nueigenlijk? En waar zijn wij nu eigenlijk helemaal mee bezig?

Natuurlijk is het de schuld van de media. In zijn boek geeftVerhagen een voorbeeld van mijn ervaringen met Pauw en Witteman nadatik de redactie duidelijk had gemaakt dat de dominante tendens onder dejongeren in mijn Goudse onderzoek niet radicalisering is, maarconflictvermijding:

dat is goed nieuws voor Nederland en goed nieuws voor de moslims, maar daar zitten wij niet op te wachten’.

(Even terzijde, dat is geen reactie op het afnemende belang vangeinstitutionaliseerde religie zoals Verhagen en Bleich – in haarbespreking – lijken te suggereren).

Verhagen gaat daarbij verder op een punt dat ik hier ook al gemaaktheb naar aanleiding van dat en andere incidenten: onderzoek naar islamen moslims wordt bekeken binnen vaste kaders die moeten passen binnenhet beperkte aantal verhalen dat mogelijk is en binnen een aantalwoorden en/of seconden die beschikbaar zijn. Daarbij heeft dejournalistiek nog enige verslagleggende, objectieve pretenties terwijlhet bij sites als Geenstijl vooral gaat om de infotainment, vorm boveninhoud en boven de (ingewikkelde) realiteit. De verslaglegging overWilders’ aanhangers lijkt niet veel beter te zijn. Dit is geen afdoendeverklaring, bovendien is dit er één van de kip of het ei: gaat de mediazo met deze onderwerpen om, omdat het zo scoort of scoort het zo omdatde media zo met deze onderwerpen om gaat? In ieder geval is ook vanbelang de rol van politieke entrepeneurs zoals Wilders en Peter R. deVries en Elliandie gebruik kunnen maken van allerlei onbestemde gevoelens vanonbehagen en deze kanaliseren in de richting van een (nog te scheppen)duidelijke vijand. En het kenmerk van dergelijke politieke entrepeneursis dat ze zo fatsoenlijk, verstandig en welbespraakt over komen en datbeeld ook proberen te cultiveren door te wijzen op de onbeschaafdheid van de ander.

Martijn de Koning is antropoloog. Deze blog is ook op zijn weblog Closer verschenen en met toestemming van Martijn op het Allochtonenweblog geplaatst.